کلیسای انجیلی مشهد که از نمونه‌های معماری دوره پهلوی اول به شمار می‌رفت و در سال ۱۳۸۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده بود، بامداد ۱۴ خرداد به‌صورت شبانه تخریب و با بولدوزر کاملاً مسطح شد.

پایگاه اطلاع‌رسانی جماران ابن خبر را منتشر کرده اما توضیحی درباره علت این تخریب و نهاد یا دستگاه مسئول آن ارائه نکرد.

بر اساس بیانیه شورای کلیساهای انجیلی در غربت، کلیسای مشهد «با حکم دادگاه انقلاب به نفع ستاد اجرای فرمان امام مصادره و سپس تصرف شده بود» و با ممانعت نهادهای امنیتی، در سال‌های اخیر به مسیحیان اجازه استفاده از آن داده نمی‌شد. بی‌استفاده ماندن این مکان تاریخی موجب شده بود فعالان میراث فرهنگی بارها نسبت به خطر بی‌توجهی و احتمال تخریب آن هشدار دهند. به گفته فعالان میراث فرهنگی،  عملیات تخریب حدود دو ساعت طول کشید و صبح روز ۱۴خرداد با بستن اطراف این کلیسا، از ورود افراد و خبرنگاران جهت عکاسی ممانعت به عمل آمده است.

در بیانیه شورای کلیسای انجیلی در غربت آمده است: «دیروز از شنیدن این خبر بسیار متاسف شدیم. تصور تخریب عبادتگاه مسیحی در دهه سوم از هزاره سوم و محروم ساختن آنان از داشتن یک چهار دیواری کوچک برای عبادت دشوار، و اما واقعیتی تلخ در روزگار ماست.»

در ادامه این بیانیه تخریب کلیسا «مجازاتی ناسزاوار» توصیف شده و گفته شده است: «مسیحیان انجیلی ایران‏زمین هموطنان عزیز و کشورمان را همواره بغایت دوست داشته و محترم شمرده‏ایم. همیشه خیرخواه و در پی سربلندی آنان و کهن‏دیارمان ایران بوده‏ایم. با خوشحالی هموطنان شادی کرده، و با اندوه آنان ماتم گرفته‏ایم، برای آنان همواره دعای برکت داشته‏ایم، و اینک اینگونه ناسزاوارانه مجازات و از داشتن حجره‏ای حقیر برای عبادت محروم می‏شویم.»

کلیسای انجیلی مشهد خاستگاه یکی از مهم‌ترین یادگارهای مسیحیان پروتستان در این شهر، موسوم به «بیمارستان آمریکایی» بود.

کلیسای تخریب شده مشهد

در سال ۱۹۱۱، کشیش «لوییس اف. اسلستین» به همراه همسرش از سوی کلیسای مشایخی به مشهد آمد. حدود پنج سال بعد، درمانگاهی برای ارائه خدمات پزشکی به همت دکتر کوک در چند اتاق یک منزل اجاره‌ای راه‌اندازی شد. این درمانگاه به‌تدریج توسعه یافت و به بیمارستانی با ۵۰ تخت‌خواب تبدیل شد. همچنین دستیاران پزشکی در آن آموزش دیدند و گروه‌های سیار پزشکی به درمان بیماران در شهرهای مختلف خراسان پرداختند. (یک صد سال خدمت کلیسای مشایخی آمریکا در پارس).

کشیش منصور خواجه‌پور، از رهبران مسیحی و اعضای سابق کلیسای انجیلی مشهد، درباره تاریخچه این کلیسا به سازمان ماده ۱۸ گفت:

«ساختمان کلیسای مشهد، ساختمانی مقدس و مبارک بود. زندگی افراد بسیاری در این کلیسا تغییر کرد. در دهه‌های ۲۰ تا ۴۰ و پس از آن، خادمان مسیحی انجیل را با مردم مشهد در میان گذاشتند. پزشکان و میسیونرهایی که وارد ایران شدند و در این کلیسا فعالیت داشتند، بیمارستان آمریکایی مشهد را بنیان گذاشتند تا به مردم خدمت کنند.

در طول هشت سال جنگ ایران و عراق، کلیسای انجیلی مشهد مأمن و پناهگاهی برای هموطنان مسیحی بود که از مناطق جنگ‌زده می‌گریختند. این کلیسا خدمات گسترده‌ای به مردم مشهد ارائه می‌کرد. به یاد دارم زمانی که نیروگاه شهید هاشمی مشهد در حال ساخت بود، گروهی از مهندسان مسیحی شاغل در آن پروژه در مهمان‌سرای طبقه بالای کلیسا اقامت داشتند و مسیحیان آشوری‌زبان این کلیسا نیز در نیروگاه فعالیت می‌کردند.

در سال‌های مختلف، آن کلیسا پناهگاه بسیاری از افراد بود. خود من نیز زمانی که پدرم به دلیل گرویدن من به مسیحیت مرا از خانه بیرون کرد، به کلیسا پناه بردم. امروز دیگر آن ساختمان وجود ندارد. من در همان کلیسا ایمان آوردم و تعمید گرفتم.»

«بارها تلاش شد این کلیسا از میان برداشته شود»

آقای خواجه‌پور درباره وضعیت کلیسای انجیلی مشهد می‌گوید:

«گزارش شده که ساختمان کلیسا متروکه و خالی از سکنه بوده است، اما این وضعیت به اختیار اعضای کلیسا نبود. مقامات حکومتی مسیحیان را از این کلیسا اخراج کرده بودند و حتی سرایدار آن نیز مجبور به ترک محل شده بود.

حدود ۲۵ سال پیش، افراد وابسته به نهادهای امنیتی با ایجاد یک آتش‌سوزی عمدی تلاش کردند کلیسا را تخریب کنند، اما این اقدام مهار شد. بارها تلاش شد این کلیسا از میان برداشته شود و امروز ساختمان آن تخریب شده است؛ اما کلیسا، مطابق فرمایش عیسی مسیح، از بین نخواهد رفت.

سال ۱۹۸۱ که وارد کلیسای انجیلی مشهد شدم، این شهر تنها دو کلیسای فارسی‌زبان داشت؛ یکی همین کلیسا در پشت باغ ملی و دیگری کلیسای جماعت ربانی در منزل کشیش سودمند، در نزدیکی هتل هایت.»

کلیسای جماعت ربانی مشهد بعدها توسط حکومت تعطیل شد و کشیش سودمند نیز به اتهام ارتداد در سال ۱۳۶۹ اعدام شد.

خواجه‌پور در ادامه تأکید می‌کند:

«امروز کلیساهای خانگی متعددی در مشهد فعال هستند. با وجود فشارهای حکومتی، جمعیت دو کلیسای فارسی‌زبان مشهد در گذشته شاید به ۱۰۰ نفر هم نمی‌رسید، اما اکنون هزاران مسیحی در این شهر حضور دارند و فعالیت‌های مذهبی و خدماتی خود را ادامه می‌دهند.»

در آمارهای رسمی جمهوری اسلامی، نوکیشان مسیحی همانند برخی دیگر از اقلیت‌های دینی به رسمیت شناخته‌نشده، از جمله بهاییان، مندائیان و پیروان آیین یارسان، جایگاهی ندارند.

نابودی بیمارستان‌ها و مراکز تاریخی مسیحیان در ایران

در ۴۷ سال گذشته، بسیاری از اماکن و مؤسسات متعلق به مسیحیان، از جمله بیمارستان‌ها و کلیساها، توسط حکومت ایران مصادره یا تخریب شده‌اند. برخی از این بناهای تاریخی، مانند کلیسای ادونتیست تهران که نمادی از معماری دوره پهلوی بود، با مجوز شهرداری تخریب شدند.

همچنین بیمارستان ثبت ملی‌شده «مسیح» در کرمانشاه، که دومین بیمارستان تاریخی ایران محسوب می‌شد، در خردادماه سال جاری توسط مالک آن و با استفاده از بیل مکانیکی به‌طور کامل تخریب شد. این بیمارستان نیز توسط میسیونرهای آمریکایی کلیسای مشایخی تأسیس شده بود.

حدود دو سال پیش نیز گزارش‌های متعددی درباره تخریب بخش‌هایی از بیمارستان تاریخی مرسلین کرمان، علی‌رغم ثبت در فهرست آثار ملی، در رسانه‌های داخلی ایران منتشر شد.