بیشتر سال‌های خدمت او در فضایی سپری شد که ایمان مسیحی نه مایه امنیت، بلکه سبب فشار و پیگرد بود. او، به‌عنوان مسیحی ایرانی ارمنی‌، سال‌ها تبعیض‌های ساختاری علیه مسیحیان را تجربه کرد، اما آنچه بر دوش او نهاده شد، بسیار فراتر از تبعیض بود. مسئولیت شبانی یکی از بزرگ‌ترین کلیساهای پروتستان ایران، او را در معرض بازجویی‌های مکرر، تهدید، ارعاب و فشارهای دائمی دستگاه‌های امنیتی جمهوری اسلامی قرار داد؛ فشارهایی که هرگز نتوانستند او را از خدمت بازدارند.

ناظر کلیساهای جماعت ربانی ایران، شبان ارشد کلیسای ایرانیان شمال لندن و ناظر شورای کلیساهای ایرانی «همگام» از جمله مسئولیت‌های برجسته کشیش ادوارد هوسپیان‌مهر بود.

برای خانواده هوسپیان‌مهر، جفایی که بر کلیسا رفت، تنها به تهدید و محرومیت محدود نماند. این مسیر، به خون نیز آغشته شد. برادرش، اسقف هایک هوسپیان‌مهر، همراه با شماری دیگر از خادمان وفادار کلیسا،در دهه نود میلادی، در راه ایمان مسیحی خود، توسط عاملان جمهوری اسلامی، جان عزیزشان را از دست دادند. کشیش ادوارد این اندوه را تا پایان عمر با خود حمل کرد، اما هرگز اجازه نداد که تلخی فقدان، شعله امید را در دل او خاموش سازد.

نفوذ معنوی او در کلیسای ایران چنان عمیق بود که حکومت تحمل حضورش را نداشت. سرانجام، زیر فشار مستمر نهادهای اطلاعاتی، از جایگاه رهبری کنار گذاشته شد و در سال ۲۰۰۳ ناگزیر وطن را ترک گفت. اما تبعید، پایان خدمت او نبود. اگرچه از ایران دور شد، دلش هرگز از کلیسای ایران جدا نشد. همچنان شبان ماند؛ دلگرم‌کننده، آموزگار و پناه بسیاری از ایماندارانی که در سکوت و فشار، ایمان خود را حفظ کرده بودند.

برای ما در سازمان ماده۱۸، این واقعیت تنها یک روایت تاریخی نیست. در پرونده‌های متعددی که از دادگاه‌های انقلاب اسلامی در اختیار داریم، صرف ارتباط با کشیش ادوارد یا بهره‌مندی از خدمت شبانی او، مستند صدور حکم محکومیت علیه مسیحیان شده است. حکومت، ارتباط با او را جرم می‌دانست؛ زیرا به‌خوبی می‌دانست که حضور و خدمت او جان تازه‌ای به کلیسای ایران می‌بخشد. چه گواهی روشن‌تر از این بر تأثیر عمیق و ماندگار او؟

سازمان ماده۱۸ نیز خود را وامدار او می‌داند. در روزهایی که این سازمان نخستین گام‌های خود را برمی‌داشت، کشیش ادوارد از نخستین کسانی بود که با اعتبار، نفوذ و اعتماد خود در کنار ما ایستاد. به همت او، نود و نه کلیسای ایرانی، نخستین دادخواست ماده۱۸ را در اعتراض به پیش‌بینی مجازات اعدام برای ارتداد در قانون مجازات اسلامی امضا کردند؛ اقدامی که سرآغاز سال‌ها تلاش برای دفاع از آزادی دین و وجدان در ایران شد.

اسقف ادوارد هوسپیان‌مهر در مراسم ارائه گزارش سالیانه ماده۱۸ در پارلمان بریتانیا (۲۰۲۴)

او تا واپسین سال‌های عمر، همراه و پشتیبان سازمان ماده ۱۸ باقی ماند؛ از ارائه گزارش سالانه ما در پارلمان بریتانیا گرفته تا تشویق و دلگرمی همیشگی همکاران ما. حضورش برای این سازمان، تنها حمایت یک رهبر کلیسایی نبود؛ حضور پدری مهربان و دوستی امین بود.

اما اگر بخواهیم میراث کشیش ادوارد را در یک جمله خلاصه کنیم، باید بگوییم که او پیش از هر عنوان و مسئولیتی، یک شبان بود. حتی هنگامی که کلیسای محل خدمتش به دستور دادگاه‌های انقلاب اسلامی در سال ۲۰۱۳ بسته شد، رؤیایش هرگز تغییر نکرد: اینکه هر مسیحی در ایران بتواند آزادانه خدا را عبادت کند؛ خواه در خانه‌ای ساده و کوچک، خواه در بنای باشکوه یک کلیسا. او این آرزو را نه امتیازی برای مسیحیان، بلکه حقی بنیادین می‌دانست؛ حقی که در میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی نیز به رسمیت شناخته شده و جمهوری اسلامی ایران خود را متعهد به رعایت آن کرده است.

امروز کشیش ادوارد در میان ما نیست، اما رد پای زندگی او در جای‌جای کلیسای ایران باقی است؛ در ایمانی که استوارتر شد، در کلیساهایی که با وجود همه فشارها پابرجا ماندند، و در نسلی که از او آموخت وفاداری را نمی‌توان با تهدید و تبعید از میان برد. 

سازمان ماده ۱۸ با قلبی اندوهگین، اما سرشار از سپاس، زندگی این خادم وفادار خدا را گرامی می‌دارد و یاد او را ارج می‌نهد. هم‌زمان، بار دیگر بر تعهد خود به آرمانی که او همه عمر برای آن ایستادگی کرد تأکید می‌کنیم: روزی که همه مسیحیان ایران بتوانند بی‌هیچ هراس و محدودیتی، آزادانه خدا را عبادت کنند.

«مبارزهٔ نیکو را کردم، دورهٔ خود را به پایان رساندم، ایمان را محفوظ داشتم.»

یاد کشیش ادوارد هوسپیان‌مهر در دل کلیسای ایران زنده خواهد ماند.