فرد پطروسیان

از اواسط قرن نوزدهم، میسیونرهای زن پا به پای میسیونرهای مرد در ایران، از شهرهای بزرگ تا روستاهای دورافتاده، در ساخت مدارس و بیمارستان‌ها نقش کلیدی ایفا کردند. آنان از حقوق زنان دفاع کردند، یکی از پیشگام‌ترین نشریات زنان را راه‌اندازی کردند و الگویی تازه از مشارکت اجتماعی ارائه دادند. این مسیر تاریخی از تأسیس نخستین مدارس دخترانه آغاز شد و امروز تا نوکیشان مسیحی که در سازماندهی کلیساهای خانگی فعال بوده، برای باور خود به زندان رفتند و در اعتراضات مردمی برای کرامت انسانی شرکت کردند، امتداد یافته است.

در ایالات متحده، ۲۷ اکتبر به‌عنوان «روز جهانی آزادی دینی» گرامی داشته می‌شود؛ مناسبتی که با «روز جهانی یادبود قربانیان خشونت مبتنی بر دین یا باور» در سازمان ملل (۲۲ اوت) هم‌راستا است. این روز یادآور یکی از بنیادی‌ترین حقوق بشر، یعنی آزادی دین و باور است. رهبران مسیحی‌ چون راجر ویلیامز در آمریکا و توماس هِلویس در انگلستانِ قرن هفدهم، از مدارا و حق آزادی دینی برای همگان سخن گفته بودند و بر عدم دخالت دولت در باور و وجدان فردی تأکید داشتند.

درحالی که تبعیض ساختاری علیه مسیحیان و دیگر اقلیت‌های دینی و مذهبی در ایران ادامه دارد، افتتاح مترویی با نام «مریم مقدس» و نمادهای مسیحی، بیش از هر چیز یادآور یک تناقض تلخ است.

در اوایل نوجوانی با دوستانش در کنار تشکیل جلسه مطالعه کتاب‌مقدس، تلاش برای جمع‌آوری کمک برای دانش‌آموزان بی‌بضاعت کرد. فقط چهارده سال سن داشت که علیه لایحه تبعیض‌آمیز علیه مسیحیان، رهبری اعتراض را برعهده گرفت. در دانشگاه، نهاد خشونت‌پرهیزی برای احیای حقوق مسیحیان ایجاد کرد. با دیگر اعضا به نجات سیل‌زدگان شتافت، همبستگی برای اقلیت‌های پاکستان را به وجود آورد و در کنار مسیحیان، از دیگر بی‌صدایان از جمله هندوها و گروه‌هایی از مسلمانان دفاع کرد. این بخشی از فعالیت‌های شهباز بهاتی، وکیل و مدافع حقوق بشر است که نخستین وزیر مسیحی «امور اقلیت‌ها» در دولت فدرال کشورش شد و به‌شدت بر لغو قانون کفرگویی که ابزاری برای سرکوب اقلیت‌ها است، موضع گرفت و جانش را در این راه فدا کرد.

سموئل جردن، میسیونری آمریکایی، بیش از یک قرن پیش یکی از تأثیرگذارترین نهادهای آموزشی ایران را بنیان نهاد و نسل‌هایی از نخبگان ایرانی را برای خدمت به جامعه تربیت کرد. این فارغ‌التحصیل الهیات از دانشگاه پرینستون، که ملک‌الشعرای بهار لقب «طبیب درد نادانی» را به او داده بود، دانش‌آموزان را به میهن‌دوستی و یاری‌رسانی به مردم، به‌ویژه در دوران قحطی و بیماری، تشویق می‌کرد. هم در دوره قاجار هم در دوره پهلوی به پاس خدماتش به وی مدال اعطا شد.

کاترین بوث، واعظی توانا و مدافع پرشور حقوق زنان بود که سال‌ها برای برابری اصلاحات اجتماعی مبارزه کرد. او از کلیسا تا کارخانه‌ها، تلاش کرد شرایط زنان و دختران را بهبود بخشد و نقش کلیدی در اصلاح قانون و شرایط کار ایفا کرد.
او که از نوجوانی با الکلیسم به‌شدت مخالف بود، در اواسط قرن نوزدهم، به همراه همسرش، ویلیام بوث، «ارتش نجات» را تأسیس کرد؛ سازمانی که هدف آن موعظه‌ انجیل و حمایت از نیازمندان بود.